Vijf jaar paus Franciscus

12 maart 2018

Dinsdag 13 maart is het vijf jaar geleden dat kardinaal Jorge Mario Bergoglio werd gekozen tot bisschop van Rome. Hij was daarmee de eerste Zuid-Amerikaan en de eerste jezuïet die paus werd. Bovendien was hij de eerste paus die de naam Franciscus aannam.

KRO Kruispunt: 'Hoop en heibel in het Vaticaan'

De afgelopen vijf jaar stond dit pontificaat in het teken van de hervorming van de Romeinse Curie, de decentralisatie, de versobering, de evangelisatie, de barmhartigheid en de strijd tegen wat Franciscus noemt de ‘wegwerpcultuur’.

Sinds zijn aantreden maakte de Argentijnse paus buitenlandse apostolische reizen naar achtereenvolgens Brazilië; het Heilig Land; Zuid-Korea; Albanië; Frankrijk; Turkije; Sri Lanka en de Filipijnen; Bosnië-Herzegovina; Ecuador, Bolivia en Paraguay; Cuba en de VS; Kenia, Oeganda en de Centraal-Afrikaanse Republiek; Mexico; Griekenland; Armenië; Polen; Georgië en Azerbeidzjan; Zweden; Egypte; Portugal; Colombia; Myanmar en Bangladesh; Chili en Peru. Zijn eerste reis binnen de Republiek Italië ging vanwege de vluchtelingenproblematiek naar het eiland Lampedusa.

Op zijn naam staan de twee encyclieken Lumen Fidei en Laudato si’ en de twee postsynodale exhortaties Evangelii gaudium en Amoris laetitia. Verder verschenen er tal van apostolische brieven ‘motu proprio’, waarmee hij wetten en hervormingen uitvaardigde, zoals die betreffende het canonieke strafrecht en het canonieke huwelijksprocesrecht. Ook publiceerde hij een bul, waarmee hij het Buitengewoon Jubileum van de Barmhartigheid uitriep; dit jubeljaar opende hij op 8 december 2015 en sloot hij op 20 november 2016 af.

Een van de meest opvallende speerpunten van zijn beleid en verkondiging is zijn nadruk op ‘onderscheiding’. Daarbij grijpt hij als jezuïet terug op de spirituele methode van de ‘onderscheiding der geesten’, ontwikkeld door Sint-Ignatius van Loyola, de stichter van de Sociëteit van Jezus. Deze methode is erop gericht door middel van gebed en contemplatie te achterhalen wat de wil van God is in concrete situaties. Franciscus wil dat pastoraal werkenden deze methode gebruiken wanneer er moeilijke pastorale keuzes gemaakt moeten worden, zoals de communie voor hertrouwd gescheidenen.

Vlak na zijn aantreden stelde hij de zogeheten Kardinalenraad in, een adviesorgaan van het hoogste niveau dat hem moet bijstaan bij de hervorming van de Romeinse Curie, het pauselijke bestuursapparaat. Aanvankelijk bestond deze raad uit acht kardinalen, afkomstig uit alle werelddelen. Later voegde hij er ook de kardinaal-staatssecretaris Pietro Parolin aan toe. De Kardinalenraad heeft inmiddels 23 keer vergaderd. Dat heeft onder meer geresulteerd in de fusie van diverse departementen en bureaus.

Wat betreft de aanpak van het seksueel misbruik van kinderen door katholieke geestelijken heeft paus Franciscus diverse maatregelen genomen. Zo heeft hij een wet uitgevaardigd waardoor bisschoppen die misbruik in de doofpot stopten, kerkrechtelijk vervolgd kunnen worden. Ook heeft hij de Pauselijke Commissie ter Bescherming van Minderjarigen ingesteld. Toch zeggen waarnemers dat de paus niet voortvarend genoeg is bij de bestraffing van daders en oversten die hen de hand boven het hoofd houden. 

Bijna dagelijks draagt paus Franciscus in alle vroegte de Heilige Mis op in de kapel van Casa Santa Marta. De verslagen van de preken die hij daar houdt, worden door de Vaticaanse persdienst gepubliceerd. Opvallend is dat hij daarin geregeld fel van leer trekt tegen clericalisme, hypocrisie, machtsmisbruik en carrièrisme van geestelijken.

Opmerkelijk is dat Franciscus twee van zijn voorgangers, Johannes XXIII en Johannes Paulus II, heiligverklaarde. Paulus VI werd door hem zaligverklaard, maar dit jaar zal ook hij nog worden heiligverklaard.

Paus Franciscus woont niet zoals zijn voorgangers sinds 1870 in het Apostolisch Paleis in Vaticaanstad, maar in het Vaticaanse gastenverblijf Casa Santa Marta. Ook verblijft hij in de zomermaanden niet in Castel Gandolfo; van het paleis van dit pauselijke buitenverblijf heeft hij een museum gemaakt.