• Aalmoes

    Iedere vorm van hulp aan een in lichamelijke of geestelijke nood verkerende medemens, wordt in de theologie 'aalmoes' genoemd; wanneer het...

    lees meer
  • Aalmoezenier

    Een rooms-katholieke geestelijke die belast is met de zielzorg van specifieke groepen (militairen, jeugdigen, arbeiders, gevangenen) wordt...

    lees meer
  • Aan U, o Koning der eeuwen

    Aan U, o Koning der eeuwen is een Nederlandse hymne, geschreven door priester-dichter-politicus Herman Schaepman en getoonzet door Johannes...

    lees meer
  • Aanbidding der wijzen

    De 'magiërs uit het Oosten' brachten volgens het Matteüs-evangelie het Kerstkind hulde. In de middeleeuwen werden deze figuren de...

    lees meer
  • Aartsbisschop

    Een aartsbisschop is doorgaans het hoofd van een aartsbisdom en de voornaamste bisschop binnen een kerkprovincie. Gewoon en titulair Een...

    lees meer
  • Aartsbisschoppen van Utrecht

    Het aartsbisdom Utrecht geldt, sinds in 1853 de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland werd hersteld, als de metropolitane zetel van de...

    lees meer
  • Aartsdiaken

    In de vroege middeleeuwen was de aartsdiaken de plaatsbekleder van de bisschop. Hij had diocesane bestuursmacht en speelde een voorname rol tijdens...

    lees meer
  • Aartsengelen

    Volgens joods-christelijke overleveringen zijn er zeven aartsengelen. Drie van hen worden in de katholieke Kerk vereerd: Michaël, Gabriël...

    lees meer
  • Aartspriester

    In de Latijnse kerk is ‘aartspriester’ een synoniem van ‘deken’. In het oosterse christendom zijn aartspriesters...

    lees meer
  • Aartsvaders

    In de Bijbelse geschiedenis is ‘aartsvaders’ de aanduiding van de stamvaders van het volk Israël: Abraham, Isaäk en Jakob...

    lees meer
  • Abdij van Lérins

    De abdij van Lérins is een middeleeuws klooster op Île Saint-Honorat, een Frans eiland in de Middellandse Zee, vlakbij de kust ter...

    lees meer
  • Abélard en Héloïse

    De vermaarde filosoof Abélard en de erudiete Héloïse vormen het beroemdste liefdespaar uit de middeleeuwen. Nadat hun geheime...

    lees meer
  • Abraham

    De Bijbelse aartsvader Abraham wordt door joden, christenen en moslims vereerd om zijn geloof in God. Hij is de ‘vader van vele...

    lees meer
  • Achatius van Ararat

    Achatius van Ararat is een – mogelijk legendarische – vroegchristelijke martelaar. Hij zou officier zijn geweest in het Romeinse leger...

    lees meer
  • Acht Mei Beweging

    De Acht Mei Beweging was een platform van tientallen vernieuwingsgezinde katholieke organisaties dat bekend werd door zijn jaarlijkse manifestaties...

    lees meer
  • Ad te levavi

    Ad te levavi ('Tot U heb ik opgeheven') zijn de beginwoorden van het gregoriaanse introïtusgezang voor de Mis op de eerste zondag van...

    lees meer
  • Ad-liminabezoek

    Iedere diocesane bisschop is verplicht om elke vijf jaar een bezoek aan Rome te brengen, teneinde de graven van de apostelen Petrus en Paulus te...

    lees meer
  • Adelbert van Egmond

    Sint Adelbert van Egmond (+740) was een Angelsakische monnik uit Ierland die in het toenmalige Friesland als missionaris optrad. Hij wordt vereerd...

    lees meer
  • Administratie van het Patrimonium van de Apostolische Stoel

    Het is de taak van de Administratie van het Patrimonium van de Apostolische Stoel de bezittingen van de Heilige Stoel te beheren, om te zorgen voor...

    lees meer
  • Adrianus VI

    Adrianus VI of Hadrianus VI (1522-1523) was de eerste en enige Nederlandse paus. Hij was de laatste niet-Italiaanse paus voor Johannes Paulus II...

    lees meer
  • Advent

    De Advent is de tijd van voorbereiding op het kerstfeest; het is de liturgische periode waarin de verwachting van de komst en de wederkomst van Jezus...

    lees meer
  • Adventskalender

    Een adventskalender is een kalender die tijdens Advent wordt bijgehouden; deze kan voor elke dag een overweging of bijbeltekst bevatten, maar ook...

    lees meer
  • Adventskrans

    Een adventskrans is een ring van dennengroen met daarop vier kaarsen. De kaarsen worden op de vier zondagen tijdens Advent één voor...

    lees meer
  • Aflaat

    Een aflaat is in de Katholieke Kerk een kwijtschelding van straffen die de gelovige in het hiernamaals nog moet uitboeten. Het woord aflaat is...

    lees meer
  • Agatha

    De heilige maagd Agatha was reeds in de Oudheid een veel vereerde martelares. Dat blijkt uit het feit dat haar naam genoemd wordt in het...

    lees meer
  • Aggiornamento

    Het Tweede Vaticaans Concilie stond in het teken van aggiornamento; dit Italiaanse woord voor modernisering betekent letterlijk: 'bij de dag...

    lees meer
  • Agnes

    Sint Agnes is een van de meest vereerde en geroemde maagden en martelaressen in de antieke Kerk. Zij stierf de marteldood in Rome in de tweede...

    lees meer
  • Albertus Magnus

    De heilige Albertus Magnus (13e eeuw) was één van de grootste geleerden uit de geschiedenis. Hij werd vermaard als natuurvorser...

    lees meer
  • Albigenzen

    De Albigenzen vormden in de 13e eeuw een christelijke gemeenschap die zich afzette tegen de leer en de hiërarchie van de Katholieke Kerk. Zij...

    lees meer
  • Aldegonda van Maubeuge

    Sint-Aldegondis (630-684), afkomstig uit Henegouwen, wordt vereerd als Frankische kloosterstichteres. Aldegonda (Aldegondis) was de dochter van...

    lees meer
  • Alfonsus Maria de'Liguori

    De heilige kerkleraar Alfonsus Maria de’Liguori (1696-1787) is de stichter van de Redemptoristen. Hij was moraaltheoloog en bisschop...

    lees meer
  • Alfrink, kardinaal Bernard

    Bernard Alfrink was van 1955 tot en met 1975 aartsbisschop van Utrecht. Hij was de vijfde Nederlander in de geschiedenis die tot het kardinalaat...

    lees meer
  • Alipius de Styliet

    Sint-Alipius (ca. 515 – ca. 614), Aλυπιος o Στυλιτης, was...

    lees meer
  • Alleluia

    Alleluia is de Latijnse vorm van het Hebreeuwse hallelujah. Hallelujah betekent ‘Looft God!’. In de katholieke eredienst wordt...

    lees meer
  • Allerheiligen

    Het hoogfeest van Allerheiligen op 1 november is bedoeld om in één viering alle bekende en onbekende heiligen te eren.

    lees meer
  • Allerheiligenberaad

    Het Allerheiligenberaad is een jaarlijks overleg van katholieke maatschappelijke organisaties in Nederland. Allerheiligen De naam...

    lees meer
  • Allerheiligenconvent

    Het Allerheiligenconvent is het verband van negen Nederlandse studentengezelligheidsverenigingen. De meeste van deze gezelschappen hadden van...

    lees meer
  • Allerheiligste Naam van Jezus (feest)

    Het feest van de Allerheiligste Naam van Jezus is ontstaan uit een middeleeuwse devotie. Het werd/wordt gevierd op de zondag tussen 1 januari en...

    lees meer
  • Allerzielen

    Op 2 november, daags na Allerheiligen, bidt de Katholieke Kerk voor alle overledenen die nog niet bij God in de hemel zijn. In de katholieke cultuur...

    lees meer
  • Alma Redemptoris Mater

    Alma Redemptoris Mater (‘Verheven Moeder van de Verlosser’) is een van de vijf Maria-antifonen die in de Getijden worden gezongen ter...

    lees meer
  • Altaar

    Een altaar is een zware tafel of verhoogde plaats in de kerk waarop tijdens de eucharistieviering brood en wijn worden geplaatst. Offer Het...

    lees meer
  • Altaarsteen

    Een altaarsteen is een in het altaarblad opgenomen steen dan wel een geheel stenen altaarblad, waarin of waaronder de bij het altaar behorende...

    lees meer
  • Altaarstuk

    Een altaarstuk is een afbeelding van een christelijk onderwerp, in de vorm van een schilderij, muurschildering of beeldengroep, achter of op het...

    lees meer
  • Alverna

    Alverna is een Nederlands kerkdorp in de Gelderse gemeente Wijchen, gelegen tussen Nijmegen en Grave. Het dorp is vernoemd naar het daar in 1887...

    lees meer
  • Amandus van Elnon

    Sint Amandus (7e eeuw) wordt vereerd als de Apostel der Franken en de Apostel van Vlaanderen. Hij was de 17e heilige bisschop van Maastricht...

    lees meer
  • Ambrosius

    Sint Ambrosius (340-397) werd als ongedoopte tot bisschop van Milaan gekozen. Hij is een van de vier grote kerkvaders van het Westen. Ook is hij de...

    lees meer
  • Amen

    In de christelijke eredienst wordt het Hebreeuwse woord amen gebruikt als instemming met wat gebeden en beleden wordt. Amen is een Hebreeuws...

    lees meer
  • Amict

    Een amict is een rechthoekige linnen schouderdoek die priesters onder hun albe dragen. De doek wordt ook wel aangeduid als humerale...

    lees meer
  • Amos

    Amos was een joodse profeet uit de 8ste eeuw v.Chr. Oorspronkelijk was hij schapenfokker en vijgenkweker. Hij fulmineerde in naam van God tegen...

    lees meer
  • Ananias van Damascus

    De heilige Ananias was een aanzienlijke christen uit Damascus die christenvervolger Saulus (de latere apostel Paulus) genas van diens plotselinge...

    lees meer
  • Anastasia van Sirmium

    De heilige martelares Anastasia (2e/3e eeuw) wordt zowel in de Kerk van het Westen als van het Oosten vereerd. Sirmium Van Sint Anastasia is...

    lees meer
  • Andreas

    Sint Andreas was een van de twaalf apostelen van Jezus. Hij is de stichter van de kerk van Byzantium. Visser Andreas, zoon van Jona, werd...

    lees meer
  • Andreas Kim Taegon

    De heilige martelaar Andreas Kim Taegon was de eerste Koreaan die rooms-katholiek priester werd. Hij stierf de marteldood in 1846. Ouders Kim...

    lees meer
  • Angelus

    Het Angelus is een devotioneel gebed waarin de gelovige stilstaat bij het mysterie van de menswording van God. Traditioneel wordt het driemaal...

    lees meer
  • Anna Maria Tauscher

    Anna Maria Tauscher (1855-1938), die de religieuze naam Moeder Maria-Teresa van de Heilige Jozef droeg, was een Duitse...

    lees meer
  • Anna, grootmoeder van Jezus

    Sint-Anna was de moeder van de Heilige Maagd Maria.  zie het lemma Joachim en Anna

    lees meer
  • Annunciatie

    De Annuniciatie is de boodschap van de aartsengel Gabriël aan Maria waarin hij aankondigt dat de Heilige Geest de Christus bij haar zal...

    lees meer
  • Anselmus van Canterbury

    De heilige Anselmus van Canterbury (1033-1109) is een van de voornaamste persoonlijkheden van de Middeleeuwen. Als abt van het Normandische...

    lees meer
  • Antichrist

    In het Nieuwe Testament is de Antichrist degene die zich tegen het Evangelie keert. In het vroegste christendom is hij de verderfelijke heerser die...

    lees meer
  • Antiochië

    De huidige Turkse stad Antakya was in de klassieke oudheid een van de machtigste steden van de hellenistische wereld: Antiochië. Daar werden...

    lees meer
  • Antonius Abt

    De Koptische kluizenaar Antonius (ca. 250 - 356/360) wordt in de gehele Kerk vereerd als de vader van het christelijke monnikendom. Hij wordt...

    lees meer
  • Antonius van Padua

    De heilige Antonius van Padua (†1231) was een franciscaanse prediker en theoloog. Hij is een van de populairste heiligen. In de volksdevotie...

    lees meer
  • Aparecida

    Het heiligdom van Onze Lieve Vrouw van Aparecida in Brazilië is een van de grootste Maria-oorden wereld. Tussen São Paulo en Rio...

    lees meer
  • Apocrief

    De kwalificatie apocrief wordt gebruikt voor religieuze geschriften waarvan de heiligheid, de authenticiteit of het gezag niet wordt erkend...

    lees meer
  • Apokalyps

    De Apokalyps of Openbaring van Johannes is het laatste boek van de Bijbel. Het gaat over de eindtijdelijke strijd tussen het goede en het kwade. De...

    lees meer
  • Apollinaris van Ravenna

    De heilige martelaar Apollinaris (1ste eeuw) wordt vereerd als de eerste bisschop van Ravenna. Sint-Apollinaris was volgens Sint-Petrus...

    lees meer
  • Apollonia van Alexandrië

    De heilige maagd Apollonia uit Alexandrië (Egypte) stierf de marteldood tijdens de christenvervolging onder het bewind van keizer Decius...

    lees meer
  • Apostasie

    In de Katholieke Kerk is sprake van apostasie of geloofsafval als een gedoopte het christelijk geloof in zijn geheel afwijst en dat willens en...

    lees meer
  • Apostelen

    De Apostelen waren de gezanten van Jezus Christus die zijn goddelijke zending voortzetten nadat Hij ten hemel was opgevaren.  Het...

    lees meer
  • Apostolisch Vicaris

    In de Katholieke Kerk is een apostolische vicaris een bisschop die in naam van de paus een apostolisch vicariaat bestuurt, d.i. een gebied dat...

    lees meer
  • Apostolische Kamer

    De Apostolische Kamer is het administratieve lichaam dat de tijdelijke goederen en rechten van de paus beheert in de periode tussen het overlijden...

    lees meer
  • Apostolische Penitentiarie

    De Apostolische Penitentiarie is een tribunaal dat behoort tot de Romeinse Curie, het apparaat van het pauselijk gezag. De Apostolische...

    lees meer
  • Apostolische Signatuur

    De Apostolische Signatuur fungeert als de hoogste pauselijke rechtbank en zorgt ervoor dat er in de Kerk op de juiste wijze recht wordt gesproken...

    lees meer
  • Apostolische Vaders

    De groep van Apostolische Vaders (1e en 2e eeuw) is de eerste generatie van christelijke schrijvers die direct aansluiten op het Nieuwe Testament...

    lees meer
  • Aprilbeweging

    De Aprilbeweging was een anticlericale beweging van Nederlandse politici die protesteerden tegen het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie...

    lees meer
  • Aquila en Priscilla

    De Joodse echtelieden Aquila en Priscilla worden genoemd in het Nieuwe Testament. Zij waren medewerkers van de apostel Paulus. Aquila en zijn...

    lees meer
  • Areopaag

    De Areopaag is een heuvel in Athene waar zich in de Oudheid het hoogste rechtscollege van de stad bevond. De apostel Paulus heeft er op uitnodiging...

    lees meer
  • Arianisme

    Het arianisme is een christologische dwaalleer die op de eerste oecumenische concilies werd veroordeeld. Het is genoemd naar de Alexandrijnse...

    lees meer
  • Ariëns, Alfons

    De rooms-katholieke priester Alfons Ariëns (1860-1928) was de grondlegger van de katholieke arbeidersbeweging. Als één van de...

    lees meer
  • Aristoteles

    De Griekse wijsgeer Aristoteles (384-322 v.Chr.) gold in zijn tijd als de grootste geleerde ter wereld. Hij streefde naar universele kennis. In...

    lees meer
  • Aristoteles: leer

    Uit de bewaard gebleven werken van Aristoteles (384-322 v.Chr.) blijkt dat hij streefde naar universele kennis. Er zijn bij hem grofweg drie...

    lees meer
  • Armeens-Katholieke Kerk

    De Armeens-Katholieke Kerk is een met Rome geünieerde Kerk. Zij volgt de Armeense ritus en gebruikt als liturgische taal het Armeens. Sinds de...

    lees meer
  • Arnáiz Barón, broeder Rafael

    Sint Rafael Arnáiz Barón (1911-1938) was een Spaanse trappist die beschikte over een uitzonderlijke geest. De zalige Johannes Paulus...

    lees meer
  • Asperges me

    Asperges me (‘Besprekel mij’) zijn de beginwoorden van een antifoon die voor het Tweede Vaticaans Concilie gezongen werd voorafgaand...

    lees meer
  • Aswoensdag

    Aswoensdag is de eerste dag van de Veertigdagentijd. Op deze dag zet de priester met as een kruisje op het voorhoofd van de kerkgangers, om hen aan...

    lees meer
  • Athanasius de Grote

    Sint Athanasius (ca. 295-373) was bisschop van Alexandrië. Tegenover de arianen verdedigde hij het orthodoxe geloof in de godheid van...

    lees meer
  • Atheïsme

    Atheïsme is de overtuiging dat God niet bestaat. Geen god Het woord 'atheïsme' is samengesteld uit het Griekse α (a) dat...

    lees meer
  • Attende Domine

    Het boetelied 'Attende Domine' wordt vaak gezongen in de Veertigdagentijd. Uit 10e eeuw De Latijnse beurtzang Attende Domine, bestaande...

    lees meer
  • Augustijnen

    De augustijnen vormen een rooms-katholieke kloosterorde met ongeveer 2.900 leden in 39 landen. De orde ontstond in Italië in de 13e eeuw. Aan de...

    lees meer
  • Augustijnse spiritualiteit

    Onder augustijnse spiritualiteit wordt hier de manier verstaan waarop Sint Augustinus (354-430) het Evangelie van Jezus Christus beleefde. Zijn...

    lees meer
  • Augustinisme

    Het augustinisme is in strikte zin een stroming in de middeleeuwse theologie en filosofie, die geloof en rede in wisselwerking wilde zien. Breder...

    lees meer
  • Augustinus van Canterbury

    De Romeinse benedictijn Augustinus trad op als missionaris onder de Angelen in Britannia. Hij is de stichter van het aartsbisdom Canterbury. Hij...

    lees meer
  • Augustinus van Hippo

    De Afrikaanse bisschop Augustinus van Hippo (354-430) is de belangrijkste kerkvader van het Westen. Zijn preken en geschriften hebben een grote...

    lees meer
  • Autocefale Orthodoxe Kerken

    De Byzantijnse orthodoxie bestaat uit een groot aantal oosterse kerken. De meeste zijn verbonden in een gemeenschap waarbinnen het patriarchaat van...

    lees meer
  • Ave Regina Caelorum

    Ave Regina Caelorum (‘Wees gegroet, Gij Koningin der Hemel’) is een van de vijf Maria-antifonen die in de Getijden worden gezongen ter...

    lees meer
  • Aziatische Jongerendag

    De Aziatische Jongerendag (AJD) is het festival voor rooms-katholieke jongeren uit de verschillende landen van Azië. Het doel is het vieren...

    lees meer